लामो समयसम्म उत्पादनका लागि अनुपयुक्त मानिने कञ्चनपुरका नदीका बगर क्षेत्र अहिले स्थानीय कृषकका लागि आम्दानीको मुख्य स्रोत बनेका छन्। शुक्लाफाँटा नगरपालिकाअन्तर्गत पर्ने दोदा, वनहरा र स्याली नदीका बगरमा किसानहरूले व्यावसायिक तरकारी खेती गर्दै आएका छन्।
करिब दुई दशकीय इतिहास बोकेको बगर खेतीले किसानको जीवनस्तरमा उल्लेखनीय सुधार ल्याएको छ। शुक्लाफाँटा–१२ स्थित दोदा नदीको बगरमा २५ वर्षदेखि खेती गर्दै आएका ठगी रानाका अनुसार, “माघ महिनामा रोपिएका लौका, काँक्रा, तरबुजा, प्याज, गोलभेँडा र तीतेकरेला वैशाखको सुरुआतसम्म बजारमा पुग्छन्। एक सिजनमा झन्डै रु दुई लाखसम्म आम्दानी हुन्छ।”
वर्षात्का समयमा नदी बग्ने भएकाले खेती सम्भव नहुने भए पनि वर्षात् सकिएपछि बालुवाले ढाकिने बगरमा हरियाली छाउँदै गएको छ। रानासहित करिब २० परिवारले सामूहिक रूपमा बगर खेती गर्दै आएका छन्। सीमित जमिन भए पनि पाँचदेखि दस कट्ठासम्म क्षेत्रफलमा गरिएको खेतीले राम्रो प्रतिफल दिएको किसानहरू बताउँछन्।
बजार व्यवस्थामा आएको सुधारले बगर खेतीलाई थप सहज बनाएको छ। पहिले किसानले उत्पादन गोरुगाडामा राखेर साटासाट गर्थे भने अहिले व्यापारीहरू बारीमै आएर तरकारी खरिद गर्ने गरेका छन्। केही किसानहरूले भने परम्परागत अन्नसँग तरकारी साट्ने प्रणालीलाई अझै निरन्तरता दिएका छन्।
वनहरा नदीमा खेती गर्दै आएकी सरस्वती रानाले गत वर्ष करिब तीन लाख रुपैयाँ आम्दानी गरेकी थिइन्। स्याली नदीमा खेती गर्ने लोकेन्द्र रानाले यस सिजन काँक्रा बिक्रीबाट मात्र २० हजारभन्दा बढी आम्दानी गरिसकेका छन्। स्याली, सनवोरा र दोदा नदीका बगरमा झन्डै छ सयभन्दा बढी परिवार बगर खेतीमा संलग्न छन्।
स्थानीय किसानका अनुसार नदी किनारका बगर क्षेत्र पहिले भारतीय कृषकको प्रभावमा थिए। तर अहिले स्थानीय कृषक आत्मनिर्भर बन्दै गएका छन्। बगर खेतीमा रोग–किरा कम लाग्ने भएकाले उत्पादनमा क्षति कम हुन्छ र लागत पनि घट्छ।
शुक्लाफाँटा नगरपालिका वडा नं १२ का वडाअध्यक्ष नवल सिंह रानाका अनुसार बगर खेतीबाट वार्षिक दुई करोडभन्दा बढीको तरकारी उत्पादन हुने गरेको छ। किसानहरूले उत्पादन चोरी वा जङ्गली जनावरबाट जोगाउन झोपडी निर्माण गरेका छन् भने पछिल्लो समय प्लास्टिक नेटको प्रयोगसमेत बढ्दै गएको छ।
उनका अनुसार नदी किनारका बगरहरू अब खेर नजाने भएका छन्। मेहनत, अनुभव र स्थानीय सीपको प्रयोगले ती बगरहरू किसानका लागि आयआर्जनको बलियो आधार बनेका छन्। उचित प्रविधि, सिँचाइ र बजार व्यवस्थापनमा थप सुधार भए बगर खेतीले अझ ठूलो आर्थिक सम्भावना बोकेको उनको भनाइ छ।
Discussion about this post