बेलडाँडी । सुदूरपश्चिमेलीहरूको महान् सांस्कृतिक तथा धार्मिक पर्व गौरापर्व आजदेखि औपचारिक रूपमा सुरु भएको छ । भाद्र शुक्ल पञ्चमीका दिनदेखि प्रारम्भ हुने गौरापर्वको पहिलो दिनलाई ‘बिरुडा पञ्चमी’ भनिन्छ । आजकै दिन स्नान गरी पाँच थरी अन्न भिजाउने परम्परा अनुसार श्रद्धापूर्वक बिरुडा राखी पर्वको शुभारम्भ गरिएको हो ।
गौरापर्वको पहिलो दिनको विशेषता नै ‘बिरुडा भिजाउने’ हो । बिरुडा भन्नाले पाँच प्रकारका अन्न वा गेडागुडी — गहत, केराउ, गुरास, मास र गहुँलाई जनाइन्छ । पूजाआजाका लागि विशेषगरी तामा वा पित्तलको भाँडोमा राखी यी अन्न भिजाउने परम्परा रहिआएको छ । बिरुडा राख्ने दिनलाई शुभ मानिने भएकाले यसलाई ‘बिरुडा पञ्चमी’ भनिन्छ ।
पौराणिक कथाअनुसार हिमालयपुत्री पार्वतीले महादेवलाई पति पाउनका लागि बालुवाको शिवलिङ्ग बनाएर निरन्तर १२ वर्षसम्म कठिन तपस्या गरेकी थिइन् । कठोर साधनापश्चात् उनले वरदान पाई महादेव अर्थात् शिवसँग विवाह गर्ने सौभाग्य प्राप्त गरिन् । सोही प्रसंगको स्मरणमा गौरापर्व मनाइने गरिन्छ । यस पर्वमा भगवान शिव र पार्वतीको संयुक्त आराधना गरिन्छ, जसबाट दीर्घायु, सुस्वास्थ्य, सौभाग्य र समृद्धि प्राप्त हुने विश्वास गरिएको छ ।
गौरापर्वलाई विशेषगरी महिलामुखी पर्वका रूपमा लिइन्छ । यो पर्वमा महिलाहरूले विशेष गरी आफ्नो वैवाहिक जीवनको सुख, परिवारको समृद्धि तथा पतिका दीर्घायुका लागि पूजा–आराधना गर्ने परम्परा रहिआएको छ । विशेषगरी सुदूरपश्चिमेली समुदायका महिलाहरूले नै हर्षोल्लासका साथ यो पर्व मनाउने गरेका छन् ।
गौरापर्व धार्मिक आस्थासँगै सुदूरपश्चिमेलीहरूको मौलिक संस्कृतिसँग गाँसिएको पर्व हो । यस पर्वमा लोकगायन, भजन–कीर्तन, देवदेवीको आराधना तथा सामूहिक पूजाआजाले सामुदायिक एकता र सद्भाव बढाउने विश्वास गरिन्छ । ग्रामीण भेगका महिलाहरूले विशेष गरी सामूहिक रूपमा पूजा–आराधना गर्ने र गौराको मूर्ति वा कलश स्थापना गरी विभिन्न विधि अनुसार ब्रत बस्ने चलन छ ।
आजकै दिन हिन्दू महिलाहरूको अर्को महत्वपूर्ण पर्व ऋषिपञ्चमी पनि परेको छ । महिलाहरूले सप्तऋषि तथा अरुन्धतीको पूजा अर्चना गरी अञ्जानमा रजस्वला अवधिमा भएका त्रुटिका लागि क्षमा प्रार्थना गर्छन् । यस दिन स्नान गरी शुद्ध भएर सप्तऋषिको पूजा गरे स्वास्थ्य, सौभाग्य र पापकर्मको क्षय हुने विश्वास रहिआएको छ । यस कारण आज सुदूरपश्चिमका विभिन्न नदी–घाटमा ब्रतालु महिलाको भीड देखिएको छ ।
गौरापर्वलाई पछिल्ला वर्षहरूमा सुदूरपश्चिमको मौलिक पर्वका रूपमा संरक्षण र प्रवर्द्धन गर्न स्थानीय सरकार तथा समाजसेवी संस्थाले पनि पहल गर्दै आएका छन् । यसले सुदूरपश्चिमेली संस्कृतिको पहिचानलाई अझ सशक्त बनाउन मद्दत पुर्याएको छ ।
यसरी, आज बिरुडा भिजाउँदै सुरु गरिएको गौरापर्व आगामी दिनहरूमा विधिवत् गौरा पूजन, देउडा नाच, सामूहिक भजन–कीर्तन तथा विभिन्न धार्मिक अनुष्ठानसहित धूमधामका साथ मनाइनेछ । यस पर्वलाई सुदूरपश्चिमेली समाजले मात्र नभई देशभित्र र विदेशमा रहेका सुदूरपश्चिमेलीहरूले पनि आफ्नो मौलिक सांस्कृतिक धरोहरका रूपमा श्रद्धा र विश्वासका साथ मनाउँदै आएका छन् ।
Discussion about this post